Otistik davranışlara ve otizmin temel özelliklerine ilişkin ilk orijinal metinlerin 1700’lü yılların sonunda yayınlanan “Aveyron’ un Vahşi Çocuğu” eserlerinde yer aldığı düşünülmektedir (Wing, 1997; Wolff 2004). 1800’lü yılların sonu çocuklarda görülen psikiyatrik sorunlara ilginin artmasına paralel şizofreninin tanındığı bir dönem olmuştur (Harris 2018) ve “otizm” terimi ilk kez şizofreni hastalarının içe dönük ve kendi kendine yoğunlaşan yönlerini tanımlamak için “infantil otizm” terimini kullanan Eugene Bleuler tarafından o yıllarda kullanılmıştır (Clancy vd.,1969). OSB’yi bir tanım olarak ilk kez 1925’ te şizoid psikopati olarak kullanan ve 1959’ da otistik psikopati olarak yeniden adlandıran Rus kadın psikiyatrist Grunya Efimovna Sukhareva’ nın bakış açısının gölgede kaldığı (Joon vd., 2021) yıllardan sonra 1943 yılında Johns Hopkins Üniversitesi’ nden psikiyatrist Leo Kanner, otizmi ilk kez diğer insanlara karşı aşırı mesafeli ve tamamen kayıtsız kalan küçük bir grup çocuğu tanımlamak için kullanmıştır (Rosen vd.,2021). Modern psikiyatri kitaplarına bugünkü anlamında girmesi, Kanner’in 11 çocukta “nadir görülen, konjenital, çocuklukta başlayan kronik bir durum” olarak tarif ettiği ve “erken infantil otizm” olarak isimlendirdiği makalesi ile olmuştur. 1944 yılında, Kanner’in çalışmalarından haberi olmayan Avusturyalı çocuk doktoru Hans Asperger, sözel ve bilişsel becerilerin daha yüksek olması dışında, Kanner’in hastalarına benzer semptomlar gösteren çocukları tanımlayan bir makale yayınlamıştır (Volkmar ve McPartland, 2014). Kanner’in çalışmasından sonra o yıllarda psikanalize duyulan güçlü ilginin de etkisiyle Bettleheim’ in ebeveyn psikopatolojisinin otizme neden olma potansiyeline odaklanan söylemleri 1960’lı yılların sonuna kadar otizmi çocukluk çağı psikozunun veya şizofreninin erken belirtisi olarak görmeye sebep olmuştur (Rutter ve Thupar 2014).

1970’ lere gelindiğinde boylamsal ve diğer çalışmaların OSB’nin genetik temelini, nörolojik altyapısını ortaya koymasının ardından davranışsal müdahaleler üzerine giderek artan sayıda çalışma, müdahaleye rehberlik etmede davranış psikolojisi ve özel eğitimden alınan yöntemlerin kullanımını desteklemiştir (Volkmar ve McPartland, 2014). OSB, çocukluk çağı şizofrenisinden ayrı bir kategori olarak ilk kez “infantil otizm” adı ile 1980 yılında Amerika Psikiyatri Birliği (APA) tarafından yayımlanan “Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması- III” (DSM-III) ile tanımlanmıştır (Tidmarsh ve Volkmar, 2003). Tanı ölçütleri 1987’de DSM-III-R ile genişletilmiş ve “otistik bozukluk” adını almıştır. 1994 -2000 yılları arasında yayımlanan DSM-IV ve DSM-IV-TR ile kapsamı daha da genişletilmiş ve “Yaygın Gelişimsel Bozukluklar” ana başlığı altında beş bozukluk (Otistik bozukluk, Asperger sendromu, Rett sendromu, çocukluk çağı dezintegratif bozukluğu ve başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk) olarak tanımlanmıştır (American Psychiatric Association, 1994). Mayıs 2013’te DSM-V ile iki ana boyutta tek bir tanı olarak “Otizm Spektrum Bozukluğu” kategorisi belirlenmiştir (American Psychiatric Association, 2013) bugün kullandığımız haline gelmiştir. DSM-V ile birlikte hayatımıza giren otistik spektrum ya da yelpaze kavramının en önemli getirisi, toplumun değişik kesimlerindeki kişilerin, kendilerindeki otizmi keşfetmesi olmuştur. Otistik “özelliklerin” ayrı bir insan türüne özel bir durum olmadığı, herkeste değişik ölçülerde bulunabilen ve ancak belli bir yoğunluğa eriştiğinde kişinin öğrenmesini ve sosyalleşmesini sınırlayan, hayat kalitesini azaltan bir “farklılık” olduğu bu alanda çalışan uzmanların entelektüel tartışma konusu olmuştur (Kaymak, 2017).

Otizmin belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir, ancak genel olarak sosyal etkileşim, iletişim ve tekrarlayıcı davranışlar gibi alanlarda ortak belirtiler görülmektedir. Bu belirtiler aşağıdaki gibidir (Maenner vd., 2020):

1- Sosyal Etkileşimde Zorluklar:

• Göz teması kurmada sorun yaşama.
• İsmi söylendiğinde ya da seslenildiğinde tepki vermeme, sanki duymuyormuş gibi davranma.
• Akranlarıyla uygun sosyal ilişkiler kuramama, birlikte oyun oynamama.
• Genellikle yalnız olmayı tercih etme ve dış dünyadan kopmuş gibi görünme.
• Diğer insanların sevinç ve üzüntülerine tepkisiz kalma.
• Kendi duygularını paylaşmakta zorlanma.
• Sosyal kuralları anlamakta ve uygulamakta güçlük çekme.
• Başkalarının yüz ifadelerini ve duygularını anlamada zorluk çekme.

2- İletişimde Zorluklar:

• Konuşmada gecikme veya hiç konuşmama durumu.
• Anlamsız, tekrarlayıcı, monoton veya garip bir şekilde konuşma, karşılıklı diyalog kuramama ya da sürdürememe.
• Beden dilini, jestleri ve mimikleri anlamakta ve kullanmakta zorlanma; taklit becerilerinde zayıflık.
• Ses, ışık, dokunma gibi duyusal uyaranlara aşırı ya da yetersiz tepki verme; tehlikeyi algılamada sorun yaşama.
• Bir isteğini ifade ederken işaretle göstermek yerine, başka bir kişiyi fiziksel olarak yönlendirme.

3- Sınırlı ve Tekrarlayıcı Davranışlar:

• Belirli bir konuya aşırı ilgi gösterme, sadece tek bir konuya odaklanma ve diğerlerine ilgisiz kalma.
• Günlük rutinlerde yapılan değişikliklere karşı direnç gösterme, alışkanlıklarına sıkı sıkıya bağlı olma.
• Anlamsız sözcükleri sürekli tekrarlama, zamirleri karıştırma (örneğin “sen” yerine “ben” deme).
• Geçmişte duyduğu kelimeleri ya da cümleleri aynı şekilde ve vurguyla tekrar etme (ekolali).
• Sürekli sallanma, dönme, elleri göz önünde oynatma, el çırpma gibi tekrarlayıcı davranışlar.
• Ani öfke patlamaları veya sinir krizleri yaşama.
• Kendine zarar verme eğilimi (örneğin, kafayı duvara vurma, ellerini ısırma).
• Nedensiz yere gülme veya ağlama.
• Katı yiyecekleri çiğnememe.
• Uyku sorunları yaşama.
• Dönen nesnelere veya açılır kapanır kapılara aşırı ilgi gösterme.

Bu belirtiler, otizm spektrumundaki bireylerde sıklıkla gözlemlenebilir ancak her bireyde farklı düzeylerde ortaya çıkabilir.

KAYNAKÇA

• American Psychiatric Association (APA). (1980). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 3rd edition (DSM-III). Washington, DC: American Psychiatric Press.
• American Psychiatric Association (APA). (1987). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 3rd edition revised (DSM-III-R). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
• American Psychiatric Association (APA). (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th edition (DSM-IV). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
• American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th edition (DSM-5). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
• Clancy, H., Dugdalei, A., & Rendle‐Shortt, J. (1969). The diagnosis of infantile autism. Developmental Medicine & Child Neurology, 11(4), 432-442.
• Harris, J. (2018). Leo Kanner and autism: a 75-year perspective. International review of psychiatry, 30(1), 3-17.
• Joon, P., Kumar, A., & Parle, M. (2021). What is autism? Pharmacological Reports, 1-10.
• Kaymak, A. (2017). Otizm spektrum bozukluğu (OSB): Tanım, sınıflama, yaygınlık ve nedenler. Pegem Atıf İndeksi, 164-187.
• Maenner MJ, Warren Z, Williams AR, et al. Prevalence and Characteristics of Autism Spectrum Disorder Among Children Aged 8 Years — Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 Sites, United States, 2020. MMWR Surveill Summ 2023;72(No. SS-2):1–14. DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.ss7202a1
• Rosen, N. E., Lord, C., & Volkmar, F. R. (2021). The diagnosis of autism: from Kanner to DSM-III to DSM-5 and beyond. Journal of autism and developmental disorders, 51, 4253-4270.
• Rutter, M., & Thapar, A. (2014). Genetics of autism spectrum disorders. Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders, Fourth Edition.
• Tidmarsh, L., & Volkmar, F. R. (2003). Diagnosis and epidemiology of autism spectrum disorders. The Canadian Journal of Psychiatry, 48(8), 517-525.
• Volkmar, F. R., & McPartland, J. C. (2014). From Kanner to DSM-5: autism as an evolving diagnostic concept. Annual review of clinical psychology, 10, 193-212.
• Wing, L. (1997). The history of ideas on autism: legends, myths and reality. Autism, 1(1), 13-23.
• Wolff, S. (2004). The history of autism. European child & adolescent psychiatry, 13, 201-208.